De avond is ongemak: o co Jas prosi Boga

Lucas Rijneveld

Dziesięcioletnia Jas boi się, że jej królik trafi na świąteczny stół. Prosi Boga, żeby zamiast niego zabrał jej brata, Matthiesa. Kiedy chłopiec ginie w wypadku, Jas znajduje powód do obwiniania się, o którym trudno jej komukolwiek powiedzieć. W powieści Lucasa Rijnevelda dziewczynka próbuje pojąć tragedię za pomocą słów, które zna z gospodarstwa, z domu i z kościoła.

Już przeczytane? Znajdź następne

SamodzielnaŚredniaTempo: Równe

Ocena redakcyjna, nie dokładny pomiar

Poranek, w którym Matthies wychodzi z domu

Holenderskie wydawnictwo Atlas Contact przedstawia rodzinę rolników z Kościoła reformowanego. Rodziców tak pochłania żałoba, że ledwie dostrzegają, co dzieje się z dziećmi. Jas, jej młodsza siostra Hanna i brat Obbe doświadczają tej samej straty. Drobne gesty, które zauważa Jas, pozwalają domyślać się, jak każde z nich sobie z nią radzi.

W opublikowanym fragmencie otwarcia Matthies stara się nabrać na nóż sam krem z białej czekolady. Taki przysmak mają tylko w czasie wolnym od szkoły. Jas chciałaby, żeby wszyscy zostali bezpieczni w domu. Scena przy stole pozwala dostrzec zwyczajne przywiązanie, które może współistnieć z lękiem lub złością podsuwającą dziecku straszne życzenie.

Obrazy z gospodarstwa

W tym samym fragmencie matka smaruje dzieci maścią do krowich wymion, żeby je ochronić przed zimnem. Nacisk palców przypomina Jas, jak mama sprawdza skórkę sera. Matka chce się o nią zatroszczyć, a dotyk mimo to budzi w dziewczynce niepokój. Porównanie przychodzi jej do głowy dlatego, że dobrze zna tę pracę.

W wywiadzie dla Asymptote Michele Hutchison opowiada, jak rozkładała zdania i składała je na nowo po angielsku. Nad rytmem pracowała za pomocą interpunkcji, a słowa dobierała z myślą o tym, co może znać dziesięciolatka z takiego otoczenia. Liczenie plasterków wędliny przy śniadaniu przywołuje Jas zadanie z rachunków. Znane jej rzeczy łączą się w zaskakujące obrazy.

Ropuchy na drodze

We fragmencie w Literary Hub kościelni wolontariusze pomagają ropuchom przejść przez drogę. Hanna ma rozpiętą kamizelkę odblaskową. Jas od razu widzi w wyobraźni siostrę pod kołami samochodu. Ostrzeżenie dotyczące zwierząt błyskawicznie staje się obrazem niebezpieczeństwa, które grozi komuś bliskiemu.

Hannę przeraża to, jak Obbe traktuje małe stworzenia, a Jas obejmuje ją ramieniem. Wyobraża też sobie rodzeństwo jako trzech mędrców w drodze na spotkanie z Matthiesem. W tej scenie czułość siostry pojawia się wśród brutalnych obrazów. Znana z kościoła opowieść pomaga Jas wyobrazić sobie niemożliwy powrót brata.

Gdy życzenie wydaje się przyczyną

We wspólnej rozmowie dla London Review Bookshop Hutchison widzi w targu Jas wytwór dziecięcej wyobraźni. Zwraca przy tym uwagę, że Biblia dostarcza dzieciom języka ofiary i pokuty. Jas znajduje przyczynę, jaką potrafi sobie wyobrazić, i czuje się odpowiedzialna za wypadek, któremu nie mogła zapobiec.

Rijneveld mówi, że książka zaczęła się od czegoś w rodzaju poematu prozą. W obu fragmentach myśl przechodzi od krowy do dziecka i od ropuchy do siostry, zanim Jas nazwie swoje uczucia. Ślady żałoby widać w rzeczach, które ogląda i których dotyka.

Od czego zacząć lekturę

Przeczytaj początek, jeśli lubisz głosy narratorek, które dostrzegają więcej, niż same rozumieją. Śniadanie mówi o głosie Jas więcej niż streszczenie. Z kolei scena na drodze pozwala ocenić, czy chcesz czytać dalej mimo krzywdzenia zwierząt i obrazów przemocy.

Wydawcy i rozmówcy wspominają również o niepokojących rytuałach i treściach seksualnych z udziałem dzieci. Jeśli szukasz łagodnej opowieści o żałobie, ta książka może się okazać nietrafionym wyborem. Dwa fragmenty nie pozwalają ocenić, jak cała powieść przedstawia dochodzenie do siebie po stracie.

Trzy kierunki dalszej lektury

Small Things Like These · Claire Keegan

Claire Keegan również wyprowadza bolesne odkrycie z codzienności społeczności, w której wiele zależy od religii.

Co się zmienia: Dorosły handlarz węglem Bill Furlong musi zdecydować, co zrobić po dostawie do irlandzkiego klasztoru. Jego pole działania nadaje książce inny środek ciężkości niż skrywane poczucie winy Jas.

The Summer Book · Tove Jansson

U Tove Jansson otoczenie również kształtuje to, jak dziewczynka myśli o śmierci i Bogu.

Co się zmienia: Na małej fińskiej wyspie Sophia odkrywa nowe miejsca i majsterkuje z babcią. Ma obok siebie dorosłą osobę, z którą może rozmawiać.

The Door · Magda Szabó

Magda Szabó też pyta, ile możemy wiedzieć o kimś, kogo widujemy na co dzień w domu.

Co się zmienia: Węgierska pisarka i jej gospodyni Emerence budują zaufanie jako dorosłe osoby. Ich relacja zależy od tego, co Emerence zechce ujawnić ze swojej przeszłości.

Pytania przed lekturą

Co się dzieje z Matthiesem?

Na początku powieści ginie w wypadku podczas jazdy na łyżwach. Jas wiąże jego śmierć z własną prośbą o ocalenie królika. Tak tłumaczy sobie wypadek i dlatego czuje się winna.

Czy to książka dla dzieci, skoro Jas ma dziesięć lat?

Wiek Jas określa perspektywę narracji. Źródła mówią o śmierci dziecka, krzywdzeniu zwierząt, niepokojących rytuałach i treściach seksualnych z udziałem dzieci. Fragmenty pozwalają ocenić głos i część obrazów.

Z jakiego przekładu pochodzą fragmenty?

Z angielskiego tłumaczenia Michele Hutchison, wydanego w 2020 roku przez Graywolf Press w USA i Faber w Wielkiej Brytanii. Hutchison i Rijneveld otrzymali International Booker Prize 2020. Niderlandzki oryginał De avond is ongemak ukazał się w 2018 roku. Język tego przewodnika i język wydania Kindle to osobne informacje.

Źródła i podejście redakcyjne

Przewodnik opiera się na dwóch angielskich fragmentach opublikowanych za zgodą Graywolf Press, materiałach wydawców, archiwum nagrody i rozmowach z Rijneveldem i Hutchison. Lektura objęła wyłącznie scenę śniadania i przechodzenia ropuch przez drogę. Interpretacje i porównania pochodzą od FolioRoam.

Znajdź recenzje czytelników

Zobacz perspektywy innych czytelników. Recenzje w serwisach zewnętrznych mogą dotyczyć innych wydań.

Zewnętrzna strona; treść może być po angielsku.

Szukaj recenzji czytelników w Goodreads